John Otin va qizlar maktabi

Cheatsheet Content

Jon Otin kim edi? Jon Otin (John Otin) — 19-asrning oxiri va 20-asrning boshlarida Oʻrta Osiyoda missionerlik faoliyati bilan shugʻullangan shaxs. U asosan turkistonlik ayollar taʼlimiga eʼtibor qaratgan. Uning faoliyati Rossiya imperiyasining mintaqadagi taʼlim siyosati bilan bogʻliq. Qizlar maktabining tashkil etilishi Jon Otin qizlar uchun maktablar ochish tashabbusini ilgari surgan. Bu maktablar mahalliy aholining, ayniqsa ayollarning savodxonligini oshirishni maqsad qilgan. Maktablar asosan rus-tuzem maktablari tizimining bir qismi sifatida faoliyat yuritgan. Maktablarning maqsadi va dasturi Asosiy maqsad: Mahalliy qizlarga rus tilini oʻrgatish va ularni Rossiya madaniyati bilan tanishtirish. Oʻquv dasturi: Rus tili va adabiyoti Arifmetika Geografiya Tarix (asosan Rossiya tarixi) Hunarmandchilik (tikuvchilik, pazandachilik) Ayrim maktablarda tibbiyotning asosiy tushunchalari Bu maktablar orqali qizlar kelajakda oilada va jamiyatda "maʼrifatli" ayollar boʻlishlari kerak edi. Jon Otin faoliyatining ahamiyati Jon Otin tashabbusi bilan ochilgan maktablar Oʻrta Osiyoda ayollar taʼlimining rivojlanishiga maʼlum darajada hissa qoʻshgan. Uning faoliyati mahalliy aholining, ayniqsa ayollarning savodxonligini oshirishga qaratilgan edi. Bu maktablar orqali rus madaniyati va taʼlim tizimi mintaqaga kirib kelgan. Qiyinchiliklar va qarshiliklar Jon Otin va uning maktablari mahalliy aholining konservativ qismi tomonidan qarshiliklarga uchragan. Ayollarning jamoat joylarida taʼlim olishi anʼanaviy qadriyatlarga zid deb hisoblangan. Rossiya imperiyasining siyosati va missionerlik faoliyati ham mahalliy ulamolar tomonidan shubha bilan qaralgan. Jon Otin merosi Jon Otin nomi Oʻrta Osiyodagi dastlabki qizlar maktablari bilan bogʻliq holda tilga olinadi. Uning faoliyati mintaqadagi taʼlim tarixida muhim iz qoldirgan, garchi uning motivlari va usullari turlicha baholansa-da. Bu maktablar keyinchalik sovet davridagi taʼlim tizimining rivojlanishiga zamin yaratgan. Mavzu bo'yicha adabiyot tahlili Tarixiy manbalar: Rossiya imperiyasining Turkiston general-gubernatorligi arxividagi hujjatlar. Missionerlik jamiyatlarining hisobotlari va nashrlari. Mahalliy davriy nashrlar (gazetalar, jurnallar) va xotiralar. Tadqiqotlar va ilmiy ishlar: Sovet davri tarixshunosligi: Jon Otin va rus-tuzem maktablari asosan "mustamlakachilik siyosatining quroli" sifatida baholangan. Ayollar taʼlimining ijobiy tomonlari koʻpincha Rossiyaning "madaniy missiyasi" doirasida tushuntirilgan. Zamonaviy Oʻzbekiston tarixshunosligida: Mustaqillikdan keyingi davrda mavzuga yangicha yondashuvlar paydo boʻldi. Bu maktablarning mahalliy xalq maʼnaviyatiga taʼsiri, milliy taʼlimga nisbatan oʻrni va qizlar taʼlimining shakllanishidagi roli chuqurroq oʻrganilmoqda. Xorijiy tadqiqotlar: Gʻarb olimlari Rossiya imperiyasining taʼlim siyosatini, jumladan, ayollar taʼlimiga boʻlgan yondashuvini yanada kengroq kontekstda, imperiya va mustamlaka munosabatlari nuqtai nazaridan tahlil qiladilar. Ular Jon Otinning faoliyatini ham missionerlik, ham imperiya siyosatining bir qismi sifatida koʻrib chiqishadi. Asosiy munozarali nuqtalar: Jon Otinning faoliyatining asl motivlari (missionerlik, maʼrifatparvarlik, Rossiya siyosati). Qizlar maktablarining mahalliy madaniyat va anʼanalarga taʼsiri. Bu maktablarning mahalliy aholi, ayniqsa ayollar tomonidan qabul qilinishi. Rus-tuzem maktablari va jadid maktablari oʻrtasidagi oʻxshashlik va farqlar. Tavsiya etilgan adabiyotlar (umumiy yoʻnalish): "Turkiston tarixi" boʻyicha kollektiv monografiyalar. Ayollar tarixi va taʼlimi boʻyicha maxsus tadqiqotlar. Rossiya imperiyasining mustamlaka siyosati boʻyicha asarlar. Mavzu bo'yicha 10 ta atama va izohi 1. Jon Otin (John Otin) 19-asr oxiri – 20-asr boshlarida Oʻrta Osiyoda Rossiya imperiyasi tomonidan qoʻllab-quvvatlangan missionerlik va maʼrifatparvarlik faoliyati bilan shugʻullangan shaxs. U asosan qizlar taʼlimiga eʼtibor qaratgan. 2. Rus-tuzem maktablari Rossiya imperiyasi tomonidan Turkiston oʻlkasida mahalliy aholi bolalari (oʻgʻil va qizlar) uchun ochilgan maktablar. Bu maktablarda rus tili, arifmetika, geografiya kabi fanlar oʻqitilgan va ularning maqsadi mahalliy aholini rus madaniyati va maʼmuriyatiga yaqinlashtirish boʻlgan. 3. Missionerlik faoliyati Biror din yoki gʻoyani boshqa hududlarga yoyishga qaratilgan faoliyat. Jon Otin misolida, bu faoliyat Rossiya imperiyasining siyosiy va madaniy taʼsirini mustahkamlashga xizmat qilgan. 4. Turkiston general-gubernatorligi 1867-yilda Rossiya imperiyasi tomonidan Oʻrta Osiyoning bosib olingan hududlarida tashkil etilgan maʼmuriy-hududiy birlik. Jon Otinning faoliyati shu maʼmuriyat doirasida amalga oshirilgan. 5. Ayollar taʼlimi Ayollarning maktablarda yoki boshqa taʼlim muassasalarida bilim olishi. 19-asr oxiri – 20-asr boshlarida Oʻrta Osiyoda bu juda dolzarb va munozarali masala boʻlgan. 6. Konservativ qism Jamiyatning anʼanaviy qadriyatlarni himoya qiluvchi, yangiliklarga ehtiyotkorlik bilan yondashuvchi yoki ularga qarshi chiquvchi qatlami. Jon Otin maktablariga qarshilik koʻrsatgan mahalliy ulamolar va aholining bir qismi aynan shu guruhga mansub edi. 7. Jadidchilik 19-asr oxiri – 20-asr boshlarida Oʻrta Osiyoda paydo boʻlgan ijtimoiy-siyosiy va madaniy harakat. Jadidlar taʼlimni isloh qilish, zamonaviy maktablar ochish, ayollar taʼlimini rivojlantirish tarafdori boʻlishgan, ammo ularning yondashuvi rus-tuzem maktablaridan farq qilgan. 8. Maʼrifatparvarlik Jamiyatni savodxonlik, bilim va madaniyat orqali rivojlantirishga qaratilgan harakat. Jon Otinning qizlar maktablari ochish tashabbusi ham maʼrifatparvarlik gʻoyalari bilan bogʻliq edi. 9. Mustamlakachilik siyosati Katta davlatlarning (metropoliyalar) boshqa hududlarni (mustamlakalar) bosib olib, ularni siyosiy, iqtisodiy va madaniy jihatdan oʻziga boʻysundirishga qaratilgan siyosati. Rus-tuzem maktablari ham bu siyosatning bir qismi hisoblangan. 10. Ulamolar Islom dini ilmlarini chuqur biluvchi din peshvolari, olimlar. Ular mahalliy aholi orasida katta nufuzga ega boʻlib, yangi taʼlim tizimlariga nisbatan turlicha pozitsiyalarni egallaganlar. Ma'ruza matni: Jon Otin va Turkistonda qizlar maktablarining tashkil topishi Hurmatli tinglovchilar! Bugungi maʼruzamiz Rossiya imperiyasi davrida Oʻrta Osiyodagi taʼlim tizimining muhim bir jihati – Jon Otin faoliyati va uning qizlar maktablari tashkil etishdagi rolini oʻrganishga bagʻishlanadi. Kirish: Oʻrta Osiyoda taʼlimning umumiy ahvoli (XIX asr oxiri) XIX asr oxiriga kelib, Oʻrta Osiyo Rossiya imperiyasi tarkibiga kiritilganidan soʻng, mintaqada taʼlim tizimida sezilarli oʻzgarishlar yuz berdi. Anʼanaviy diniy maktablar – maktabxona va madrasalar bilan bir qatorda, Rossiya maʼmuriyati oʻz siyosiy va madaniy maqsadlarini koʻzlab, yangi turdagi taʼlim muassasalarini joriy etishga kirishdi. Bu yangi maktablar asosan rus-tuzem maktablari deb nomlanib, mahalliy aholini rus tili va madaniyati bilan tanishtirishni maqsad qilgan edi. Jon Otin shaxsi va uning missiyasi Bu jarayonda Jon Otin ismli shaxsning faoliyati alohida eʼtiborga loyiq. Otin Rossiya imperiyasining Oʻrta Osiyodagi missionerlik va maʼrifatparvarlik siyosatining bir qismi sifatida faoliyat yuritgan. Uning asosiy eʼtibori mahalliy ayollar taʼlimiga qaratilgan edi. Oʻsha davrda Oʻrta Osiyoda qizlar uchun tizimli dunyoviy taʼlim deyarli mavjud emasdi. Qizlar asosan uy sharoitida diniy taʼlim olganlar yoki umuman savodsiz qolganlar. Qizlar maktablarining tashkil etilishi va maqsadlari Jon Otin tashabbusi bilan Turkistonning turli shaharlarida, jumladan Toshkent, Samarqand va boshqa yirik markazlarda qizlar uchun rus-tuzem maktablari ochila boshladi. Bu maktablarning asosiy maqsadlari quyidagilardan iborat edi: Savodxonlikni oshirish: Mahalliy qizlarga oʻqish, yozish va hisobni oʻrgatish. Rus tilini oʻrgatish: Qizlarning rus tilini bilishini taʼminlash, bu orqali ularni Rossiya madaniyatiga yaqinlashtirish. Hunarmandchilikka oʻrgatish: Tikuvchilik, pazandachilik kabi amaliy koʻnikmalarni berish, ularni kelajakda uy-roʻzgʻor ishlarida samarali boʻlishga tayyorlash. Rossiya madaniyatini singdirish: Rossiya tarixi, geografiyasi va umumiy madaniy qadriyatlari bilan tanishtirish. Bu maktablarning oʻquv dasturi, asosan, rus tiliga urgʻu bergan holda, arifmetika, geografiya, Rossiya tarixi va hunarmandchilik fanlarini qamrab olgan. Baʼzi maktablarda tibbiyotning oddiy asoslari ham oʻrgatilgan. Faoliyatning ahamiyati va taʼsiri Jon Otin va uning safdoshlari tomonidan tashkil etilgan qizlar maktablari Oʻrta Osiyoda ayollar taʼlimining rivojlanishiga maʼlum darajada hissa qoʻshganligini inkor etib boʻlmaydi. Bu maktablar orqali minglab qizlar savodxonlikka erishganlar, dunyoviy bilimlarni egallaganlar. Kelajakda bu maktablarning bitiruvchilari orasidan oʻqituvchilar, hamshiralar va boshqa kasb egalari yetishib chiqqan. Shu bilan birga, bu maktablarning faoliyati Rossiya imperiyasining madaniy-siyosiy taʼsirini kuchaytirishga xizmat qilganligini ham unutmaslik lozim. Ular orqali rus madaniyati va turmush tarzi mahalliy jamiyatga kirib kelgan. Qarshiliklar va munozaralar Jon Otinning faoliyati va qizlar maktablarining ochilishi mahalliy aholi orasida bir xilda qabul qilinmagan. Jamiyatning konservativ qismi, ayniqsa ulamolar, bu maktablarga qarshilik koʻrsatgan. Ularning fikricha, qizlarning uydan tashqarida, dunyoviy maktablarda taʼlim olishi anʼanaviy qadriyatlarga va islomiy tarbiyaga zid edi. Baʼzi hollarda ota-onalar oʻz qizlarini maktabga yuborishdan bosh tortganlar. Biroq, taʼlimga intiluvchi oilalar va jadidchilik harakati vakillari bu maktablarga ijobiy munosabatda boʻlganlar. Xulosa Xulosa qilib aytganda, Jon Otin va uning qizlar maktablari Oʻrta Osiyo taʼlim tarixida murakkab va bahsli hodisa hisoblanadi. Bir tomondan, ular mahalliy ayollar uchun taʼlimga yoʻl ochib bergan, savodxonlikni oshirgan va zamonaviy bilimlarni tarqatgan. Ikkinchi tomondan, bu maktablar Rossiya imperiyasining mustamlakachilik siyosati va madaniy taʼsirining bir vositasi boʻlgan. Jon Otinning merosi bugungi kunda ham tadqiqotchilar tomonidan turlicha baholanadi, ammo uning faoliyati mintaqadagi ayollar taʼlimining shakllanishida muhim rol oʻynaganligi shubhasizdir. Taqdimot slaydlari uchun reja 1-slayd: Sarlavha sahifasi Sarlavha: Jon Otin va Turkistonda qizlar maktablarining tashkil topishi Taqdimotchi: [Ism-sharifingiz] Sana: [Sana] 2-slayd: Kirish Rossiya imperiyasi davrida Oʻrta Osiyodagi taʼlim tizimi. Anʼanaviy (maktabxona, madrasa) va yangi taʼlim muassasalari. Rus-tuzem maktablari tushunchasi. 3-slayd: Jon Otin kim? 19-asr oxiri – 20-asr boshlaridagi faoliyati. Oʻrta Osiyoda missionerlik va maʼrifatparvarlik. Asosiy eʼtibori: Turkistonlik ayollar taʼlimi. 4-slayd: Nima uchun qizlar maktablari? Oʻsha davrda qizlar taʼlimining ahvoli (savodsizlik, uy taʼlimi). Rossiya imperiyasining madaniy-siyosiy maqsadlari. 5-slayd: Qizlar maktablarining tashkil etilishi Jon Otin tashabbusi. Joylashuvlari (Toshkent, Samarqand va boshqa shaharlar). Rus-tuzem maktablari tizimining bir qismi. 6-slayd: Maktablarning maqsadlari Savodxonlikni oshirish. Rus tilini oʻrgatish. Hunarmandchilik koʻnikmalarini berish. Rus madaniyati va qadriyatlarini singdirish. 7-slayd: Oʻquv dasturi Rus tili va adabiyoti. Arifmetika, geografiya, Rossiya tarixi. Tikuvchilik, pazandachilik. Baʼzi hollarda tibbiyot asoslari. 8-slayd: Jon Otin faoliyatining ahamiyati Ayollar taʼlimining rivojlanishiga hissa. Minglab qizlarning savodxonlikka erishishi. Kelajakdagi mutaxassislar (oʻqituvchilar, hamshiralar) uchun zamin. Rossiya madaniy taʼsirining kuchayishi. 9-slayd: Qarshiliklar va munozaralar Mahalliy konservativ qatlamning qarshiligi (ulamolar). Anʼanaviy qadriyatlarga zid deb hisoblash. Jadidchilik harakatining munosabati. 10-slayd: Jon Otin merosi Oʻrta Osiyodagi dastlabki qizlar maktablari bilan bogʻliqlik. Taʼlim tarixidagi oʻrni. Sovet davri taʼlim tizimining asoslaridan biri. Bugungi kundagi bahslar va tadqiqotlar. 11-slayd: Xulosa Murakkab va bahsli tarixiy hodisa. Ijobiy va salbiy jihatlar. Ayollar taʼlimining shakllanishidagi muhim rol. 12-slayd: Savollar va javoblar Tinglovchilarning savollariga javob berish. Mavzu bo'yicha 10 ta test savoli Jon Otin faoliyat yuritgan asosiy davr qaysi? 18-asr boshlari 19-asr oxiri – 20-asr boshlari 20-asr oʻrtalari 21-asr boshlari Jon Otinning asosiy eʼtibori kimlarning taʼlimiga qaratilgan edi? Oʻgʻil bolalar Mahalliy ayollar Rus aholisi Savdogarlar Jon Otin tashabbusi bilan ochilgan maktablar qanday tizimning bir qismi edi? Jadid maktablari Maktabxona va madrasalar Rus-tuzem maktablari Sovet maktablari Qizlar maktablarining oʻquv dasturiga asosan qaysi fanlar kiritilgan edi? Faqat diniy fanlar Rus tili, arifmetika, hunarmandchilik Falsafa va mantiq Qadimiy tillar Jon Otin maktablarining asosiy maqsadlaridan biri nima edi? Mahalliy aholini islom diniga oʻrgatish Qizlarni harbiy ishlarga tayyorlash Mahalliy qizlarni rus madaniyati bilan tanishtirish Yevropa tillarini oʻrgatish Jon Otin maktablariga kimlar asosan qarshilik koʻrsatgan? Rossiya maʼmuriyati Jadidlar Mahalliy ulamolar va konservativ qism Dehqonlar Qaysi sababga koʻra Jon Otin maktablariga qarshilik bildirilgan? Qizlarning uydan tashqarida taʼlim olishi anʼanalarga zid boʻlganligi uchun Maktablarda faqat rus tili oʻqitilganligi uchun Maktablar pullik boʻlganligi uchun Maktablar juda uzoq joylashganligi uchun Jon Otin faoliyati Oʻrta Osiyoda nimaning rivojlanishiga hissa qoʻshgan? Sanoat Ayollar taʼlimi Qishloq xoʻjaligi Harbiy sanʼat Jon Otin tashabbusi bilan ochilgan maktablar qanday siyosatning bir qismi hisoblangan? Demokratik islohotlar siyosati Mustamlakachilik siyosati Milliy uygʻonish siyosati Iqtisodiy rivojlanish siyosati Jon Otin merosi qaysi davr taʼlim tizimining rivojlanishiga zamin yaratgan? Qadimiy Turkiston davri Jadidchilik davri Sovet davri Mustaqillik davri 3-6 daqiqalik video lavha ssenariysi: "Jon Otin va Turkiston qizlarining kelajagi" 0:00 - 0:30 Kirish: Oʻtmishga sayohat (Visual: Eski Toshkent, Samarqand suratlari, musiqa) Boshlovchi (Ovoz ortida): Assalomu alaykum! Bugun siz bilan oʻtmishga, Turkistonning XX asr boshlariga sayohat qilamiz. Bu davr – oʻzgarishlar, yangiliklar va kurashlar davri edi. Ayniqsa, ayollar taʼlimi masalasi jamiyatda katta munozaralarga sabab boʻlgan. Visual: Qadimiy maktabxona, madrasa tasvirlari. Boshlovchi: Anʼanaviy taʼlim tizimi hukmron boʻlgan bu zamonda, bir shaxsning faoliyati minglab qizlar hayotini oʻzgartirishga poydevor qoʻydi. U – Jon Otin edi. 0:30 - 1:15 Jon Otin kim edi? (Visual: Jon Otinning taxminiy portreti, Rossiya imperiyasi xaritasi) Boshlovchi: Jon Otin – 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida Rossiya imperiyasining Oʻrta Osiyodagi missionerlik va maʼrifatparvarlik dasturlarini amalga oshirgan shaxs. Uning asosiy maqsadi – mahalliy aholini, xususan, ayollarni Rossiya madaniyati va taʼlimi bilan tanishtirish edi. Visual: Turkiston oʻlkasining oʻsha davrdagi hayotidan lavhalar. Boshlovchi: Oʻsha vaqtlarda qizlar uchun dunyoviy taʼlim deyarli mavjud emasdi. Jon Otin aynan shu boʻshliqni toʻldirishga harakat qildi. 1:15 - 2:15 Qizlar maktablarining tashkil topishi va maqsadlari (Visual: Eski rus-tuzem maktablarining suratlari, oʻquvchilar) Boshlovchi: Jon Otinning tashabbusi bilan Toshkent, Samarqand va boshqa yirik shaharlarda qizlar uchun rus-tuzem maktablari ochila boshladi. Bu maktablarning bir nechta asosiy maqsadi bor edi: Savodxonlik: Qizlarga oʻqish, yozish va hisobni oʻrgatish. Til koʻnikmalari: Rus tilini oʻzlashtirish, bu orqali madaniy integratsiyani taʼminlash. Amaliy koʻnikmalar: Hunarmandchilik, tikuvchilik, pazandachilik kabi hayotiy mahoratlarni berish. Madaniy bilimlar: Rossiya tarixi, geografiyasi bilan tanishtirish. Visual: Taxta ortida oʻqituvchi, oʻquvchilarning dars jarayoni. Boshlovchi: Bu maktablar orqali qizlar nafaqat bilim oldilar, balki kelajakda oʻz oilalarida va jamiyatda faolroq rol oʻynashlari uchun imkoniyatga ega boʻldilar. 2:15 - 3:00 Qarshiliklar va munozaralar (Visual: Ulamolar yigʻini, eski gazeta sarlavhalari) Boshlovchi: Lekin har bir yangilik osonlikcha qabul qilinmaydi. Jon Otinning faoliyati mahalliy jamiyatda katta munozaralarga sabab boʻldi. Koʻpgina ulamolar va konservativ qatlam qizlarning uydan tashqarida dunyoviy taʼlim olishini anʼanaviy qadriyatlarga zid deb hisobladi. Visual: Anʼanaviy kiyimdagi ayollar, jadidlarning suratlari. Boshlovchi: Biroq, jadidlar kabi maʼrifatparvarlar bu maktablarni qoʻllab-quvvatladilar, chunki ular ayollar taʼlimini millat taraqqiyotining muhim sharti deb bilishardi. 3:00 - 3:45 Meros va xulosa (Visual: Zamonaviy qizlar maktablari, oʻqiyotgan qizlar, Oʻzbekistonning kelajagi) Boshlovchi: Jon Otin nomi Oʻrta Osiyodagi qizlar taʼlimining ilk qadamlari bilan chambarchas bogʻliq. Uning tashabbuslari bugungi kunda ham turlicha baholanadi – baʼzilar uni mustamlakachilik siyosatining bir qismi desa, boshqalar ayollar taʼlimiga qoʻshgan hissasini eʼtirof etadi. Visual: Oʻzbekistonlik olima ayollar, talaba qizlar suratlari. Boshlovchi: Har qanday holatda ham, Jon Otinning faoliyati mintaqadagi ayollar taʼlimining shakllanishida muhim rol oʻynagan. Bugun bizning qizlarimiz erkin bilim olish imkoniyatiga ega ekanliklari, oʻtmishdagi shu kabi saʼy-harakatlarning ham samarasi desak boʻladi. 3:45 - 4:00 Yakun (Visual: Oʻzbekiston bayrogʻi, yorqin kelajak ramzlari, musiqaning kuchayishi) Boshlovchi: Ayollar taʼlimi – har qanday jamiyatning rivojlanish poydevoridir. Jon Otin va uning qizlar maktablari tarixi bizga bu haqiqatni yana bir bor eslatadi. Eʼtiboringiz uchun rahmat!